Jak stres zaburza pamięć

Być może zdarzyło Ci się znaleźć się w stresującej sytuacji, której potem szczegółów nie sposób było Ci sobie przypomnieć. To dlatego, że stres zaburza pamięć, tzw. epizodyczną czyli na określone zdarzenia.

W mózgu hipokamp i sieć czołowo-ciemieniowa (składająca się z płatów czołowych oraz ciemieniowych) są odpowiedzialne za rodzaj pamięci epizodycznej.
Konkretnie – przyśrodkowe struktury płata skroniowego są odpowiedzialne za poczucie znajomości zdarzenia na zasadzie „widziałem/am to wcześniej”. Hipokamp odpowiedzialny jest za przywoływanie określonych szczegółów wydarzeń (np. daty, miejsca wydarzenia).
Wymienione sieci stymulowane są, gdy przywoływanie wspomnień wymaga pewnego wysilenia się. Sterują one skupieniem, nakierowując uwagę, na przykład w kierunku wskazówek, które pomóc mogą w przywołaniu wspomnienia.
Stres może zaburzać pracę hipokampu, a to z kolei przyczyniać się będzie do utrudnionego przywoływania wspomnień. Co dokładnie dzieje się w mózgu, co zaburza pracę obwodów odpowiedzialnych z pamięć?

Muscle-Zone Sklep

METODYKA BADANIA
Aby odpowiedzieć na powyżej postawione pytanie naukowcy opracowali specjalnie pod kątem tego zagadnienia badanie [1], w którym sprawdzili za pomocą rezonansu magnetycznego pracę ośrodków pamięci w mózgu.
W tym celu zebrano grupę 47 ochotników płci męskiej w przedziale wiekowym 18-35 lat. Podzielono ich na 2 mniejsze grupy: jedną obciążoną stresem, a drugą kontrolną.
W pierwszym etapie badania osoby zapoznano z losowymi słowami przypisanymi do losowych scen (łącznie 192 pary). W drugim etapie, który miał miejsce na następny dzień przydzielono uczestników do poszczególnych grup. Przedstawiono im wyrazy, które widzieli poprzedniego dnia w parze z nowymi słowami. Mieli oni odpowiedzieć, który z wyrazów w parze widzieli wcześniej, a który jest nowy oraz odpowiedzieć czy wyrażenie było wcześniej skorelowane ze sceną na dworze czy w pomieszczeniu.
Następnie osoby, które przydzielono do grupy stresowej zostały potraktowane serią wstrząsów elektrycznych (dostosowanych do ich progu bólowego).
Wszystkie osoby biorące udział w eksperymencie musiały odpowiedzieć na pytanie jak się czują oraz sprawdzono poziom ich kortyzolu, a także kodowanie pamięci.

WYNIKI BADANIA
Osoby, które poddane zostały wstrząsom zaznaczały częściej w kwestionariuszu negatywne samopoczucie względem grupy kontrolnej. Stwierdzono, że pamięć asocjacyjna (czyli ta, gdzie uczestnicy mieli przypomnieć sobie czy scena była skorelowana ze środowiskiem na zewnątrz lub wewnątrz) była mniej wydajna w wyniku stresu. Jednak stres prawie nie wpłynął na zdolność do odróżniania starych wyrazów od nowych u uczestników eksperymentu.
W wyniku rezonansu magnetycznego zaobserwowano, że u osób z trafniejszym przypominaniem aktywność hipokampu była wyższa. Stwierdzono, że związek pomiędzy pracą hipokampu, a pamięcią asocjacyjną jest podczas stresu zaburzony. W grupie obciążonej stresem zauważono mniejszą aktywność tego obszaru mózgu podczas próby przypominania sobie, które słowo z przedstawionej pary było stare, a które nowe. Grupa obciążona stresem miała również obniżoną komunikację pomiędzy hipokampem, a płatem czołowym, która wpływała na czas udzielenia odpowiedzi.
Wynik eksperymentu pokazuje, że tylko grupa, która nie była obciążona stresem mogła elastycznie rekrutować ośrodki pamięci mózgu.

 

Stres może zatem upośledzać pamięć epizodyczną, a dzieje się to za sprawą obniżonej sprawności hipokampu, niezbędnego w przypominaniu sobie informacji. Sam wynik badania ma znaczące implikacje dla osób, które np. obciążone są zespołem stresu pourazowego, gdzie obciążone są sieci neuronalne.

TIP
W kontekście pracy hipokampu i pamięci jednym z podstawowych narzędzi wspierających ten ośrodek oraz związaną z nim funkcję jest prawidłowy sen [2]. Sen warunkuje prawidłowe funkcjonowanie hipokampu, tym samym rzutując na rodzaje pamięci związane z tym ośrodkiem. Ponadto, tylko prawidłowy sen, o odpowiedniej jakości (faza REM) powoduje, że uodparniamy się na bodźce stresowe [3], a także negatywne wspomnienia przestają tak intensywnie obciążać psychikę. Jeśli chcesz aby Twoje ośrodki pamięci pracowały wydajnie, a stres miał mniejszy wpływ – zadbaj w pierwszej kolejności o sen.

 

Referencje:

  1. Stephanie A Gagnon, Michael L Waskom, Thackery I Brown, Anthony D Wagner. Stress Impairs Episodic Retrieval by Disrupting Hippocampal and Cortical Mechanisms of Remembering. Cerebral Cortex, Volume 29, Issue 7, July 2019, Pages 2947–2964.
  2. Rasch B., Born J. About Sleep’s Role in Memory. Physiological Reviews 2013 Apr; 93(2): 681–766.
  3. Wassing R, Lakbila-Kamal O, Ramautar JR, Stoffers D, Schalkwijk F, Van Someren EJW. Restless REM Sleep Impedes Overnight Amygdala Adaptation. Curr Biol. 2019 Jul 22;29(14):2351-2358.e4. doi: 10.1016/j.cub.2019.06.034. Epub 2019 Jul 11.