Czym jest dopamina i czy jej nadmiar może być szkodliwy?

Bez dopaminy nie czulibyśmy się zmotywowani i napędzani do działania. Ale co się wydarzy, gdy dopamina przestanie być środkiem do celu i zamieni się w cel sam w sobie? Dopaminę obwinia się za wiele destrukcyjnych zachowań powszechnych w naszym współczesnym stylu życia. Dlatego też „post dopaminowy” stał się tak szalenie popularny w Dolinie Krzemowej. Czy nadmiar tego neuroprzekaźnika zamienia nas w niewrażliwych „ćpunów przyjemności”, czy prawda jest jednak nieco bardziej skomplikowana? Czytaj dalej, dowiedz się więcej!

Czym właściwie jest dopamina?

Definicja

Muscle-Zone Sklep

Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, substancją chemiczną uwalnianą przez neurony (komórki nerwowe) w celu wysyłania sygnałów do innych komórek nerwowych [1]. Wiele obszarów mózgu produkuje dopaminę. Jest ona wytwarzana w polu brzuszynym nakrywki (VTA na zdjęciu powyżej) śródmózgowia, istocie czarnej (pars compacta) i jądrze podwzgórza [2].

Najważniejszy szlak dopaminy w mózgu kontroluje zachowania motywowane nagrodą [1]. Większość rodzajów nagród, takich jak nowe doświadczenia lub osiągnięcia, może zwiększyć poziom dopaminy w mózgu. Ponadto większość uzależniających leków i uzależnień behawioralnych może zwiększać poziom dopaminy [3].

Ponadto dopamina ma wiele innych ważnych funkcji w ludzkim organizmie. Odpowiada m.in. za ruch, pamięć, uwagę, uczenie się, sen i nastrój [2]. Dysfunkcje układu dopaminowego przyczyniają się do choroby Parkinsona, schizofrenii, zespołu niespokojnych nóg i zespołu nadpobudliwości z deficytem uwagi (ADHD) [1].

Anormalnie wysoka neurotransmisja dopaminy związana jest z psychozą i schizofrenią. Badania wiążące schizofrenię z metabolizmem dopaminy w mózgu wahały się od kontrowersyjnych do negatywnych ze względu na ten sam poziom kwasu homowanilinowego (metabolit dopaminy) w płynie mózgowo-rdzeniowym zarówno dla schizofreników jak i grupy kontrolnej. U niektórych schizofreników odkryta została zwiększona aktywność układu dopaminergicznego, zwłaszcza szlaku mezolimbicznego, a u niektórych zmniejszona szlaku mezokortykalnego. Podejrzewa się, że te dwa szlaki są odpowiedzialne za różne typy schizofrenii [4].

Dopamina jest kluczowym neuroprzekaźnikiem wytwarzanym przez wiele obszarów mózgu. Uważa się, że kontroluje zachowanie motywowane nagrodą.

Dopamina a genetyka

  • Gen receptora dopaminy D1 (DRD1)
  • Gen receptora dopaminy D2 (DRD2) [5]
  • Gen receptora dopaminy D3 (DRD3)
  • Gen receptora dopaminy D4 (DRD4) [6]
  • Gen receptora dopaminy D5 (DRD5)
  • Hydroksylaza tyrozynowa (TH)
  • Beta-hydroksylaza dopaminowa (DBH)
  • Katechol-O-metylotransferaza (COMT)
  • Oksydaza D-aminokwasowa (DAO)
  • Dekarboksylaza DOPA (DDC)
  • Oksydaza monoaminowa A (MAOA)
  • Oksydaza monoaminowa B (MAOB)
  • Naczyniowy transporter monoaminowy 2 (VMAT2)

Problemy zdrowotne związane z nadmiarem dopaminy

Poziom dopaminy jest jednym ze wskaźników zdrowia psychicznego. Niski lub wysoki poziom dopaminy niekoniecznie oznacza problem, jeśli nie ma żadnych objawów lub jeśli lekarz mówi ci, abyś się tym nie martwił.

1) Dopamina a schizofrenia

Schizofrenia charakteryzuje się objawami negatywnymi, takimi jak apatia i złe funkcjonowanie społeczne, oraz objawami pozytywnymi, takimi jak omamy i urojenia [4]. Hipoteza odnośnie wpływu dopaminy na schizofrenię sugeruje, że schizofrenia jest spowodowana nadmierną produkcją dopaminy w mózgu [7].

Badania potwierdzają pogląd, że nadaktywny układ dopaminowy może powodować schizofrenię. Leki blokujące receptory dopaminy, szczególnie receptory D2, wyciszają objawy schizofrenii [8]. Dodatkowo, niektóre dowody sugerują, że objawy negatywne i niektóre deficyty poznawcze w schizofrenii mogą być związane z niższą funkcją kory przedczołowej. To z kolei może być związane ze zmniejszoną aktywnością dopaminy. Istnieją jednak tylko pośrednie dowody na poparcie tej teorii [9].

Dlatego uważa się, że niektóre cechy negatywne schizofrenii (wycofanie społeczne, apatia i niezdolność do odczuwania przyjemności) są związane z niskim poziomem dopaminy w niektórych obszarach mózgu [2].

2) Dopamina może prowadzić do uzależnienia od narkotyków

Narkotyki, takie jak kokaina, nikotyna i amfetamina, działają poprzez zwiększanie poziomu dopaminy. Może to prowadzić do uzależnienia od narkotyków [10].

Uzależniające działanie tych narkotyków wynika nie tylko z powodu podniesienia poziomu dopaminy, ale także ze względu na to, ze powodują jej gwałtowny wzrost. Im szybszy wzrost, tym intensywniejsze efekty wzmacniające [11]. Może to z czasem osłabić odpowiedź („obniżyć”) receptorów dopaminy, powodując zwiększone zapotrzebowanie („głód”) na narkotyki, a także wiele innych przewlekłych problemów.

Wydaje się, że długotrwałe używanie narkotyków wiąże się ze zmniejszoną funkcją dopaminy. Osłabienie receptorów dopaminy D2 i uwalnianie dopaminy w prążkowiu u uzależnionych osób potwierdza tę hipotezę [11].

3) Dopamina a uzależnienie od pornografii (i inne uzależnienia behawioralne)

Dopamina może przyczyniać się do kompulsywnych zachowań seksualnych [12]. Zarówno przez doświadczenia seksualne, jak i leki działają na receptory dopaminy D1 (jądro półleżące – nucleus accumbens) [13].

Bodźce seksualne działają silnie, ponieważ powodują wyrzuty dopaminy w obszarach mózgu silnie związanych z nagrodą i zachowaniem ukierunkowanym na cel. Jednak kompulsywni użytkownicy pornografii internetowej wykazują silniejszą preferencję dla bardziej niestandardowych treści. Szybko się przyzwyczają do tego, co widzą i szukają coraz to mocniejszych doznań [13].

W chorobie Parkinsona terapie zastępcze dopaminy (lewodopa, agoniści dopaminy) wiążą się z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi i innymi zaburzeniami kontroli impulsów [12]. Niektórzy pacjenci zgłaszali nietypowe kompulsywne używanie pornografii i mieli większą aktywność mózgu w odpowiedzi na zdjęcia seksualne, co koreluje ze zwiększonym pożądaniem seksualnym [13].

Czy uzależnienie od pornografii stanowi problem? Niektóre badania łączą pornografię ze wzrostem problemów z wydajnością seksualną i niskim pożądaniem seksualnym u mężczyzn poniżej 40. roku życia. Gdy użytkownik pornografii połączy swoje podniecenie seksualne z pornografią internetową, seks z prawdziwymi partnerami może zarejestrować się jako „niespełniający oczekiwań”, co skutkuje spadkiem dopaminy i problemem z erekcją [13].

Ważne jest, aby rozważyć pytanie: czy jako społeczeństwo stajemy się „ćpunami dopaminy”? Wiele osób dzisiaj może ulec „zachowaniu maksymalizującemu przyjemność”. Niektórzy twierdzą, że możemy zmienić się w bezmyślnych ćpunów, szukających następnej „działki” dopaminy [14].

Zasadniczo nasze zachowanie związane z wyborem staje się stronnicze w kierunku krótkoterminowych celów maksymalizujących przyjemność, tak jak w uzależnionym mózgu, z dala od długoterminowego dobrobytu i ogólnych celów maksymalizujących zadowolenie [14].

Różne rodzaje uzależniających zachowań – od uzależnienia od pornografii do innych „skrótów” do przyjemności – są związane z nadmiarem dopaminy. Jasne powiązanie nie zostało jeszcze ustalone.

4) Dopamina wpływa na naszą wagę

Dopamina, wraz z serotoniną, opioidami, kannabinoidami, oreksyną, leptyną i greliną, pośredniczą w nagradzającym działaniu pokarmu [15]. Jest to związane z chęcią jedzenia i uwarunkowaniem wskazówek dotyczących jedzenia. Wiąże się również z motywacją do zachowań niezbędnych do zakupu, przygotowania i konsumpcji żywności [15].

Tak więc dopamina sprawi, że będziesz pożądał jedzenia, gdy tylko je poczujesz. Powoduje to, że „pragniesz” jedzenie, a nie tylko „masz na nie ochotę” [15].

Ponieważ dopamina jest uwalniana podczas jedzenia, może to przyczynić się do przejadania się. Ludzie będą dążyć do zwiększenia poziomu dopaminy wraz ze spożywaniem pokarmu, co może powodować przyrost masy ciała i otyłość [16], szczególnie u osób z niskim poziomem dopaminy.

Dopamina wiąże się również z motywacją do łagodzenia negatywnych emocji poprzez jedzenie. Zarówno u osób o prawidłowej wadze, jak i otyłych jedzenie emocjonalne wiązało się z większym wiązaniem receptora dopaminergicznego D2R [17].

5) Dopamina może powodować agresję

Wysoki poziom dopaminy może powodować agresję. Blokowanie receptorów dopaminy redukuje zachowania agresywne u niektórych osób[18].

6) Dopamina obniża empatię i umiejętność współpracy

Niektórzy zauważają, że nasze nowoczesne społeczeństwo jest społeczeństwem dopaminergicznym. To niezwykle nastawione na cel, szybkie, a nawet maniakalne społeczeństwo. Wiadomo, że dopamina zwiększa poziomy aktywności, przyspiesza nasze zegary wewnętrzne i stwarza preferencję dla nowych środowisk zamiast niezmiennych [19].

Z drugiej strony osoby o wysokim poziomie dopaminy nie mają empatii i wykazują bardziej męski styl zachowania: podbój, rywalizację i agresję ponad wychowaniem i wspólnotą [19]. Zwiększenie poziomu dopaminy zmniejsza empatię. U niektórych ludzi prekursor dopaminy lewodopa wzmógł decyzje o zadaniu bólu sobie i innym w celu uzyskania korzyści finansowych [20].

W innym badaniu osoby z wariantem COMT 158Val, który skutkuje niższymi poziomami dopaminy, wykazały wyższą współpracę w porównaniu z 158 osobami z wyższym poziomem dopaminy. Nosiciele dwóch wariantów 158Val (niższa dopamina) są uważane za bardziej pomocne i empatyczne [21].

Ograniczone badania sugerują, że nasz typowy, szybki tryb życia przyczynia się do nadmiaru dopaminy, co może sprawić, że jako ludzie stajemy się coraz mniej empatyczni. Potrzebne są jednak dalsze badania, aby zweryfikować tę hipotezę eksperymentalną.

7) Dopamina może powodować zaparcia

Chociaż dopamina może pomóc w funkcjonowaniu jelit, może również powodować zaparcia u niektórych pacjentów [22]. Leki dopaminergiczne w chorobie Parkinsona mogą zwiększać ryzyko zaparć [23].

8) Dopamina może również powodować niedobór witaminy B6

Stwierdzono, że dopamina zmienia mechanizmy magazynowania witaminy B6, co sugeruje, że nadmiar dopaminy może prowadzić do niedoboru witaminy B6 u niektórych osób.

Podsumowując

Dopamina jest ważnym neuroprzekaźnikiem. Bez niej nie bylibyśmy w stanie podnieść się rano z łóżka. Odpowiada za motywację, koncentrację, zdolność kreatywnego myślenia.

Jednak zbyt dużo dopaminy może sprawić, że będziemy poszukiwać przyjemności bez względu na to, czy robimy więcej szkody niż pożytku. Nadmiar dopaminy wydaje się napędzać różne rodzaje uzależnień – od uzależnienia od narkotyków, uzależnienia od pornografii po uzależniające zachowania charakterystyczne dla naszego szybkiego tempa życia opartego na celach. W końcu uzależnienie może osłabić szlaki dopaminowe w mózgu.

Ponadto nadmierna aktywność dopaminy przyczynia się do schizofrenii i braku empatii. Potrzeba jednak więcej badań, aby ustalić, czy nadmiar dopaminy może bezpośrednio powodować uzależnienie i inne problemy u ludzi.

Bibliografia:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9457173
  2. http://www.news-medical.net/health/Dopamine-Functions.aspx
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Dopamine
  4. http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.148.11.1474
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3929206/
  6. https://doi.org/10.1111/j.1600-0404.2012.01673.x
  7. http://serendip.brynmawr.edu/exchange/node/1661
  8. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22474070
  9. https://www.acnp.org/g4/GN401000115/CH113.html
  10. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17998440
  11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4677151/
  12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5039517/
  13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28469018
  14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3124340/
  15. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3124340/
  16. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4464302/
  17. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2612120/
  18. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4586005/
  19. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4518463/
  20. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4086367/
  21. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2571179
  22. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25483722
  23. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2035239